چرا کودتای ۵۳ مستند متفاوتی است؟

داستان نوار گم‌شده

دفعات متعددی پیش می‌آید که برای مطالعه آثار مربوط به ایران یا دیدن تاریخ معاصر ایران از چشم غربی‌ها، سراغ مطالعه آثار نویسندگان خارجی می‌رویم. دلیلش هم این است که می‌خواهیم بدانیم با آن انصاف و بی‌طرفی که آنان دارند، نگاه‌شان به ما چیست؟ در واقع این نگاه وجود دارد که غربی‌ها و آکادمیای غربی، شرق را بهتر و علمی‌تر می‌فهمد و فهم شرق/ایران/اسلام از زبان آنها حلاوت دیگری دارد. سعیدی سیرجانی در مورد کتاب‌ها و مقالات درجه دویی که پیرامون موضوعات مربوط به «دیگر»ی‌های غرب در همین آکادمیا تولید می‌شود، در نامه‌ای در کتاب «ته بساط» به مذمت ترجمه این مقالات می‌پردازد. او می‌گوید که اگر این مقالات را دانشجویی در همین دوره‌های لیسانس دانشگاه‌های ایرانی ارائه کند، نه تنها تشویق نمی‌شود بلکه بابت پیش‌پا افتاده بودن کار سرزنش هم می‌شود اما محصول استاد دانشکده وین مورد اقبال قرار می‌گیرد، در حالی که از سطح هم فراتر نمی‌رود. فارغ از این مقالات باقی کارهایی هم که در این زمینه تولید می‌شود و از حداقل کیفیت برخوردار است، محصول پروژه «شرق‌شناسی» است که محصول پیوند دانش و قدرت بوده؛ دانشی که در خدمت منافع استعماری و چیرگی غرب است و از همین جهت به تقلیل مفاهیم و اندیشه در شرق روی می‌آورد یا در بعد تاریخی-سیاسی با بازسازی روابط، مداخله و استعمار را عادی‌سازی می‌کند و از خلال رسانه‌هایش این عادی بودن را ترویج می‌هد.

مستند «کودتای ۵۳» دقیقا روی همین موضوع دست می‌گذارد و به ما نشان می‌دهد که این تصاویر برساخته رسانه‌ها و تحقیقات غربی چگونه دست‌کاری می‌شود تا تصویر «آدم خوب» را برای غربی‌ها حفظ کند و بدویت تاریخی را به شرق نسبت دهد. امیرانی در این کار محصولی ارائه می‌دهد که از لحاظ بصری به شدت جذاب است و از لحاظ محتوایی هم شعارهای غرب‌ستیزانه مرسوم را در فیلمش جاگذاری نکرده، بلکه تلاش دارد روایت تلاش تیم‌اش برای دسترسی به مواد خام مستندی انگلیسی در مورد کودتای ۲۸ مرداد را بیان کند؛ مستندی که بر اساس ادعای امیرانی سانسور شده و دسترسی به بخش سانسورشده و نسخه‌های خام آن نیز در بایگانی موجود نیست، روایتی که نزدیک‌ترین بیان برای توصیف آن، همان کاری‌ست که وزارت حقیقت در کتاب ۱۹۸۴ از اورول بر عهده داشت.

 

ترجمه گفت‌وگویی از تقی امیرانی، سازنده مستند کودتای ۵۳ را اینجا بخوانید.

توسط محمد ملانوری

شاید بپسندید مطالب بیشتر از نویسنده

1 نظر

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.